Fred HeistekHalverwege de 19e eeuw was Westkapelle een afgelegen en diep religieus dorp, gelegen op het westelijk punt van het Zeeuwse eiland Walcheren. Pal aan de Noordzee, beschermd door een imposante zeedijk, woonden er slechts enkele honderden mensen. De gemeenschap was hecht, de huizen eenvoudig: baksteen met pannendaken, gegroepeerd rond de dijk die letterlijk en figuurlijk het hart van het dorp vormde.
Op 16 februari 1860 meldde Leunis van Rooijen zich bij het gemeentesecretariaat. Die ochtend om acht uur was zijn zoon geboren: Leunis Adriaan, roepnaam “Arjaan”. De altijd hard werkende Leunis, die toen winkelier was, pakte elke kans aan om zijn gezin te onderhouden. In de loop der jaren werkte hij als timmermansknecht, broodbakker en tapper/slijter.
De zucht naar een beter bestaan
Arjaan groeide op tussen de verhalen over dijkdoorbraken, overstromingen en stormvloeden. Hij wist al jong dat Westkapelle weinig toekomstperspectief bood. Ondertussen was hij net als zijn vader broodbakker geworden, hoorde hij over dorpsgenoten die de sprong waagden naar verre landen: de Verenigde Staten, maar ook naar het verre Transvaal, in Zuid-Afrika. Op 1 juli 1884 besloot hij zelf te vertrekken, met als officiële reden: “zucht naar bestaansverbetering”.
Een nieuw leven in Transvaal
Transvaal, destijds de Zuid-Afrikaansche Republiek, was een onafhankelijke Boerenrepubliek, bewoond en bestuurd door Afrikaners, afstammelingen van Nederlandse, Duitse en Franse kolonisten. Onder hen bevond zich de Noord-Brabander Jan Heistek, die zich twintig jaar eerder in Rustenburg had gevestigd en een omvangrijke familie had gesticht.
Een van de dochters, Anna Elizabeth Frederika Heystek, trok Arjaans aandacht. Op 21 december 1885 trouwden zij in Rustenburg. Hun gezin groeide snel: Leunis (1886), Joost (1888), Andries (1890) en Jan (1892).
Even terug naar Zeeland
Waarom het gezin in 1893 terugkeerde naar Nederland, blijft een raadsel. Op 14 juni dat jaar werden zij in Vlissingen ingeschreven en woonden aan de Aagje Dekenstraat, met als beroep van Arjaan “koffiehuishouder”. Lang duurde hun verblijf in Nederland niet. Ze keerden terug naar Transvaal waar nog zeven kinderen werden geboren. De eerste daarvan op 24 augustus 1894 in Rustenburg.
Oorlog en verlies
Het geluk werd overschaduwd door de Tweede Boerenoorlog (1899-1902). Terwijl Arjaan vermoedelijk meevocht, werden Anna en de kinderen door de Britten geïnterneerd in het concentratiekamp Nylstroom. De omstandigheden waren erbarmelijk. In augustus 1901 verloor het gezin in korte tijd drie kinderen: achtereenvolgens: Jan (8 jaar), Maatje Maria (3 jaar) en Aletta Elisabeth (4 jaar).
Een leven vol omzwervingen
Na de oorlog bouwde Arjaan in Potgietersrus een bestaan op als boer. Daar overleed hij op 75-jarige leeftijd. Anna, tien jaar jonger, stierf eveneens in Potgietersrus, 68 jaar oud. Hun levensverhaal is er één van durf, tegenslag, doorzettingsvermogen en liefde, een geschiedenis die via de familiebanden nog steeds voortleeft.
Het gezin Van Rooijen – Heystek
Leunis Adriaan (Arjaan) van Rooijen is geboren op 16-02-1860 in Westkapelle, zoon van Leunis van Rooijen en Maatje Verhulst. Arjaan is overleden op 11-12-1935 in Potgietersrus Soutpansberg ZAF, 75 jaar oud. Arjaan trouwde, 25 jaar oud, op 21-12-1885 in Rustenburg ZAF met Anna Elizabeth Frederika Heystek, 15 jaar oud. Anna is geboren op 31-07-1870 in Roodekop ZAF, dochter van Joost Heijstek en Aletta Elizabeth Du Plessis. Anna is overleden op 06-04-1939 in Potgietersrus ZAF, 68 jaar oud.
Kinderen van Arjaan en Anna:
1 Leunis van Rooyen, geboren op 02-02-1886 in Rustenburg Transvaal ZAF. Leunis is overleden op 13-01-1965 in ZAF, 78 jaar oud. Leunis trouwde, 19 jaar oud, op 10-02-1905 in ZAF met Maria Elizabeth Du Plessis, 15 jaar oud. Maria is geboren op 09-02-1890 in Sterkstroom ZAF.
2 Joost Heystek van Rooyen, geboren op 23-06-1888 in Nylstroom Transvaal ZAF. Joost is overleden op 25-09-1947 in ZAF, 59 jaar oud. Joost trouwde met Johanna Petronella de Beer. Johanna is overleden.
3 Andries van Rooyen, geboren op 04-06-1890 in Klokfontein SA. Andries is overleden op 22-05-1952 in Pretoria ZAF, 61 jaar oud. Hij is begraven in 1952 in Nylstroom SA. Andries trouwde, 24 jaar oud, op 11-05-1915 in Nylstroom Waterberg Transvaal ZAF met Aletta Elizabeth Heystek, 19 jaar oud. Aletta is geboren op 08-07-1895 in Vaalkop District Waterberg Transvaal ZAF, dochter van Jan Heystek en Maria Magdalena Smit. Aletta is overleden. Aletta trouwde later op 20-11-1965 in ZAF met Hendrik Petrus Van Tonder (1891-1983).
4 Jan van Rooyen, geboren op 02-06-1892 in Nylstroom Transvaal ZAF. Jan is overleden op 09-08-1901 in KC Nylstroom ZAF, 9 jaar oud.
5 Leunis Adriaan van Rooyen, geboren op 24-08-1894 in Rustenburg Transvaal ZAF. Leunis is overleden op 07-09-1969 in ZAF, 75 jaar oud. Leunis trouwde, 28 jaar oud, op 14-11-1922 in Nylstroom Transvaal ZAF met Anna Elizabeth Pretorius, 19 jaar oud. Anna is geboren op 04-10-1903 in Pretorius Transvaal ZAF. Anna is overleden.
6 Aletta Elizabeth van Rooyen, geboren op 25-08-1896 in Nylstroom ZAF. Aletta is overleden op 24-08-1901 in KC Nylstroom ZAF, 4 jaar oud.
7 Maatje Maria van Rooyen, geboren op 14-07-1898 in Nylstroom ZAF. Maatje is overleden op 23-08-1901 in KC Nylstroom ZAF, 3 jaar oud.
8 Anna Elizabeth Frederika van Rooyen, geboren op 22-07-1904 in Nylstroom district Waterberg ZAF. Anna is overleden op 24-03-1948 in Pretoria Transvaal ZAF, 43 jaar oud (oorzaak: Primary Carcinoma). Anna trouwde, 14 jaar oud, op 14-01-1919 in Nylstroom Transvaal ZAF met Nelis Plomp, 28 of 29 jaar oud. Nelis is geboren in 1890 in Rotterdam. Nelis is overleden op 30-09-1948 in Pretoria ZAF, 57 of 58 jaar oud.
9 Jan Adriaan Du Plessis (Jannie) Van Rooyen, geboren op 22-07-1904 in Nylstroom Transvaal ZAF. Jannie is overleden op 22-02-1931 in Potgietersrus ZAF, 26 jaar oud. Jannie trouwde, 23 jaar oud, op 06-09-1927 in Potgietersrus Transvaal ZAF met Johanna Aletta van der Westhuizen, 21 of 22 jaar oud. Johanna is geboren in 1905 in Heidelberg Transvaal ZAF. Johanna is overleden.
10 Jan Van Rooyen, geboren op 12-09-1909 in Potgietersrus Transvaal ZAF. Jan is overleden op 01-10-1972 in Potgietersrus ZAF, 63 jaar oud.
11 James Barry Munnik Hertzog van Rooyen, geboren op 25-01-1915 in Nylstroom Transvaal ZAF. James is overleden op 16-08-1993 in Pretoria ZAF, 78 jaar oud. James trouwde met Gwendolen Anne. Gwendolen is overleden.
***
Lees hier die publikasie in die Suid-Afrikaanse taal (KI-vertaling)
Leunis Adriaan van Rooyen & Anna Elizabeth Frederika Heystek
Halfpad deur die 19de eeu was Westkapelle ’n afgeleë en diep godsdienstige dorpie, geleë op die westelike punt van die Zeeuwse eiland Walcheren. Reg langs die Noordsee, beskerm deur ’n indrukwekkende seedijk, het daar slegs ’n paar honderd mense gewoon. Die gemeenskap was hegte, die huise eenvoudig: baksteen met pannendakke, gegroepeer rondom die dijk wat letterlik én figuurlik die hart van die dorp gevorm het.
Op 16 Februarie 1860 het Leunis van Rooyen hom by die munisipale sekretariaat aangemeld. Daardie oggend om agtuur is sy seun gebore: Leunis Adriaan, bynaam “Arjaan”. Die altyd hardwerkende Leunis, destyds winkelier, het elke geleentheid aangegryp om sy gesin te onderhou. In die loop van die jare het hy gewerk as timmermansknegt, broodbakker en taverne-/slijterhouer.
Die verlange na ’n beter bestaan
Arjaan het grootgeword met verhale oor dijkbreuke, oorstromings en stormvloede. Hy het al vroeg besef dat Westkapelle min toekomsvooruitsigte gebied het. Intussen het hy, net soos sy vader, ’n broodbakker geword en gehoor van dorpsgenote wat die waagmoed gehad het om na verre lande te trek: die Verenigde State, maar ook die verre Transvaal in Suid-Afrika. Op 1 Julie 1884 het hy self besluit om te vertrek, met die amptelike rede: “verlange na bestaansverbetering”.
’n Nuwe lewe in Transvaal
Transvaal, destyds die Zuid-Afrikaansche Republiek, was ’n onafhanklike Boererepubliek, bewoon en bestuur deur Afrikaners — afstammelinge van Nederlandse, Duitse en Franse setlaars. Onder hulle was die Noord-Brabander Jan Heistek, wat hom twintig jaar tevore in Rustenburg gevestig het en ’n groot familie gestig het.
Een van sy dogters, Anna Elizabeth Frederika Heystek, het Arjaan se aandag getrek. Op 21 Desember 1885 is hulle in Rustenburg getroud. Hul gesin het vinnig gegroei: Leunis (1886), Joost (1888), Andries (1890) en Jan (1892).
Terug na Zeeland
Waarom die gesin in 1893 na Nederland teruggekeer het, bly onbekend. Op 14 Junie van daardie jaar is hulle in Vlissingen ingeskryf en het hulle in die Aagje Dekenstraat gewoon, met Arjaan se beroep aangeteken as “koffiehuishouer”. Hul verblyf in Nederland was egter kort; hulle het weer teruggetrek na Transvaal, waar nog sewe kinders gebore is. Die eerste daarvan is op 24 Augustus 1894 in Rustenburg gebore.
Oorlog en verlies
Die geluk is oorskadu deur die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902). Terwyl Arjaan waarskynlik saamgeveg het, is Anna en die kinders deur die Britte geïnterneer in die konsentrasiekamp te Nylstroom. Die omstandighede was haglik. In Augustus 1901 het die gesin binne kort tyd drie kinders verloor: agtereenvolgens Jan (8 jaar), Maatje Maria (3 jaar) en Aletta Elizabeth (4 jaar).
’n Lewe vol omwanderings
Na die oorlog het Arjaan in Potgietersrus ’n bestaan as boer opgebou. Daar is hy op 75-jarige ouderdom oorlede. Anna, tien jaar jonger, is ook in Potgietersrus oorlede, 68 jaar oud. Hul lewensverhaal is een van durf, teëspoed, deursettingsvermoë en liefde — ’n geskiedenis wat deur familiebande steeds voortleef.
Die gesin Van Rooyen – Heystek
Leunis Adriaan (Arjaan) van Rooyen is op 16-02-1860 in Westkapelle gebore, seun van Leunis van Rooyen en Maatje Verhulst.
Arjaan is op 11-12-1935 in Potgietersrus, Soutpansberg, Suid-Afrika oorlede, 75 jaar oud.
Arjaan is op 21-12-1885 in Rustenburg, ZAR, getroud met Anna Elizabeth Frederika Heystek, toe 15 jaar oud.
Anna is op 31-07-1870 in Roodekop, ZAR gebore, dogter van Joost Heijstek en Aletta Elizabeth Du Plessis. Sy is op 06-04-1939 in Potgietersrus, Suid-Afrika oorlede, 68 jaar oud.
Kinders van Arjaan en Anna:
- Leunis van Rooyen
Gebore: 02-02-1886, Rustenburg, Transvaal, ZAR
Oorlede: 13-01-1965, Suid-Afrika, 78 jaar oud
Getroud: 10-02-1905 (19 jaar oud) in Suid-Afrika met Maria Elizabeth Du Plessis (geb. 09-02-1890, Sterkstroom, ZAR)
Joost Heystek van Rooyen
Gebore: 23-06-1888, Nylstroom, Transvaal, ZAR
Oorlede: 25-09-1947, Suid-Afrika, 59 jaar oud
Getroud met Johanna Petronella de Beer (oorlede)
Andries van Rooyen
Gebore: 04-06-1890, Klokfontein, Suid-Afrika
Oorlede: 22-05-1952, Pretoria, Suid-Afrika (begrawe in Nylstroom, 1952)
Getroud: 11-05-1915 (24 jaar oud) in Nylstroom, Waterberg, Transvaal met Aletta Elizabeth Heystek (geb. 08-07-1895, Vaalkop, distrik Waterberg, Transvaal, dogter van Jan Heystek en Maria Magdalena Smit).
Aletta is later op 20-11-1965 in Suid-Afrika getroud met Hendrik Petrus van Tonder (1891–1983).
Jan van Rooyen
Gebore: 02-06-1892, Nylstroom, Transvaal, ZAR
Oorlede: 09-08-1901, KC Nylstroom, Suid-Afrika, 9 jaar oud
Leunis Adriaan van Rooyen
Gebore: 24-08-1894, Rustenburg, Transvaal, ZAR
Oorlede: 07-09-1969, Suid-Afrika, 75 jaar oud
Getroud: 14-11-1922 (28 jaar oud) in Nylstroom, Transvaal met Anna Elizabeth Pretorius (geb. 04-10-1903, Pretorius, Transvaal)
Aletta Elizabeth van Rooyen
Gebore: 25-08-1896, Nylstroom, Suid-Afrika
Oorlede: 24-08-1901, KC Nylstroom, 4 jaar oud
Maatje Maria van Rooyen
Gebore: 14-07-1898, Nylstroom, Suid-Afrika
Oorlede: 23-08-1901, KC Nylstroom, 3 jaar oud
Anna Elizabeth Frederika van Rooyen
Gebore: 22-07-1904, Nylstroom, distrik Waterberg, Suid-Afrika
Oorlede: 24-03-1948, Pretoria, Transvaal, 43 jaar oud (oorsaak: primêre karsinoom)
Getroud: 14-01-1919 (14 jaar oud) in Nylstroom, Transvaal met Nelis Plomp (geb. 1890, Rotterdam; oorl. 30-09-1948, Pretoria, 57–58 jaar oud)
Jan Adriaan Du Plessis (Jannie) van Rooyen
Gebore: 22-07-1904, Nylstroom, Transvaal, Suid-Afrika
Oorlede: 22-02-1931, Potgietersrus, Suid-Afrika, 26 jaar oud
Getroud: 06-09-1927 (23 jaar oud) in Potgietersrus, Transvaal met Johanna Aletta van der Westhuizen (geb. 1905, Heidelberg, Transvaal)
Jan van Rooyen
Gebore: 12-09-1909, Potgietersrus, Transvaal, Suid-Afrika
Oorlede: 01-10-1972, Potgietersrus, Suid-Afrika, 63 jaar oud
James Barry Munnik Hertzog van Rooyen
Gebore: 25-01-1915, Nylstroom, Transvaal, Suid-Afrika
Oorlede: 16-08-1993, Pretoria, Suid-Afrika, 78 jaar oud
Getroud met Gwendolen Anne (oorlede)
***