Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

841918
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
400
711
2379
381993
400
17808
841918

Your IP: 3.235.66.217
2020-04-01 14:11

Dingeman maakte zijn Johanna dertien keer “zwaar”

 

Het onderzoeken van genealogieën, daar kies je vrijwillig voor. Soms kom je daarbij tot verrassende zaken en tref je mooie verhalen aan die de geschiedenis van voorouders en je stamboom kleuren. Een enkele keer blijken voorouders dragers van een fraai familiewapen te zijn, of hebben zij mooie bestuurlijke functies bekleed waarop je nu nog trots wilt zijn. Een andere keer wordt je geconfronteerd met feiten die tot nader denken aanzetten en verre van vrolijk makend zijn. Dat laatste overkwam mij toen ik op het internet zat te “bladeren” in de Heijstek Familiestamboom tak Uitwijk en Almkerk.

 

Zo passeerde  Dingeman Heijstek op mijn beeldscherm die opgroeide in de tijd dat het Koninkrijk der Nederlanden werd opgericht (1815) en het land een politiemacht kende met zeer specifieke bevoegdheden. Zoals het uitschrijven van een boete van twee gulden voor wie graszoden uit het gemeenteplantsoen verwijderde dan wel met sneeuwballen gooide. Ter handhaving van deze veelal lokaal vastgelegde geboden (ordonaties) waren veldwachters aangesteld. Een gewaarschuwd mens telt voor twee!

 

Jan Heijstek

* 24 oktober 1797 Almkerk en Emmikhoven

† 3 januari 1852 Emmikhoven

Cornelia Verschoor

* 5 augustus 1801 Emmikhoven

† 2 november 1883 Almkerk

 

Arie Strik

* 18 januari 1813 Dussen

† 12 juni 1875 Dussen

Geertrui van Wijk

* 28 december 1822 Wijk

 

Dingeman Heijstek

* 13 juni 1840 Emmikhoven

†11 november 1923 Almkerk (82j)

Johanna Strik

* 29 september 1851 Dussen

6 augustus 1912 Almkerk (60j)

 

 

Klik hier voor alle aktes

Met u doe ik eerst een stap terug in de tijd tot het jaar 1828 als op de 6e december de dan 29-jarige Jan Heijstek in Emmikhoven in het huwelijk treedt met de 27-jarige Cornelia Verschoor. Aangenomen mag worden dat ze reeds geruime tijd bij elkaar woonden. Samen waren ze op de dag van de huwelijksvoltrekking reeds de ouders van twee kinderen. Dochter Maaike die jong zal overlijden en een zoon Lodewijk. Bij dit tweetal zal het niet blijven. Eenmaal gehuwd volgden nog negen kinderen.

Jan, Maaike, Antonie, Dingena, Willem, Dingeman, Dingeman, Willemke en Arie. Vier van deze kinderen zijn jong te komen overlijden, de kinderen die wel de kritische leeftijd van 12 maanden hadden overleefd bereikten een zeker voor die tijd respectabele leeftijd van 76 tot 85 jaar.

 

Hun zevende kind, de in Emmikhoven wonende Dingeman Heijstek, ontmoette in zijn jonge jaren Johanna Strik. Een jongedochter uit het kleine Dussen dat hemelsbreed niet ver van de woning van Dingeman ligt. Samen kiezen ze voor een huwelijk. Als Johanna zwanger is van haar eerste kind, treden ze op 8 juli 1875 in de woonplaats van de bruid in het huwelijk. Dingeman is dan een 35 jarige landbouwknecht en Johanna twaalf jaar jonger en zonder beroep.

Als we een van de huwelijksaankondigingen nader bekijken, valt het op dat de naam Heijstek met een kanttekening nadrukkelijk is gewijzigd in Heistek. Dezelfde schrijfwijze komen we ook tegen op de huwelijksakte. Anekdotisch is de huwelijksakte waar aan de onderzijde is bijgeschreven dat “de comparanten verklaarden niet te kunnen schrijven als zulks niet geleerd hebbende”. Het is daarmee duidelijk waarom de handtekeningen van Dingeman en Johanna op de akte ontbreken. Op dezelfde akte valt verder te lezen dat de vader van Johanna reeds was overleden en haar moeder (Geertruij van Wijk) ter verpleging was opgenomen in het Geneeskundig Gesticht voor Krankzinnigen te Rosmalen. Door haar beperkingen kon deze vrouw geen toestemming voor het huwelijk geven. Bij de zogenoemde huwelijksbijlage was een geneeskundige verklaring gevoegd waarin was vastgelegd dat de moeder niet in staat was hare toestemming te verklaren.

Zes maanden na de huwelijksvoltrekking bevalt Johanna van een doodgeboren kind. Het kind dat vanzelfsprekend bij de Burgerlijke Stand werd aangegeven kreeg geen naam mee en werd geregistreerd als N.n. (Nomens Nescio = een Latijnse uitdrukking die betekent “ik weet de naam niet”, of informeel “naam niet bekend”).

Het huwelijk mag als zeer vruchtbaar worden omschreven, waarmee het niet uniek is voor de tweede helft van de negentiende eeuw. Na het eerst geboren kind maakte Dingeman zijn Johanna nog twaalf keer “zwaar”, een uitdrukking die in vroegere tijden werd gebezigd om aan te geven dat een vrouw was zwanger geraakt. Velen van de daaruit geboren kinderen overleden op zeer jonge leeftijd.

 

Op de elfde maart van het jaar 1877 werd in Emmikhoven Jan geboren, hij zou 46 jaar worden; Arie kwam in 1878 ter wereld en verliet deze datzelfde jaar, hij werd slechts vijf maanden oud. Zoals zo vaak kreeg een volgend kind van hetzelfde geslacht dezelfde naam als de overledene. Zo werd in 1880 wederom een Arie in de registers van de Burgerlijke Stand opgenomen. Van hem hebben we geen overlijdensdatum kunnen achterhalen.

Geertrui werd in november 1881 gebaard maar overleed slechts vijf maanden oud. De volgende dochter kreeg de naam Geertruida. Nog maar net drie jaar oud werd zij begraven.

De in 1884 geboren Cornelia was nog geen twee jaar oud toen zij kwam te overlijden. Teunis van maart 1886 zou het kalenderjaar niet volmaken, in augustus van dat jaar kon zijn vader zijn overlijden gaan aangeven.

Opnieuw werd er een Geertruida geboren. Op 8 augustus 1887 sloeg zij als Geertruida Cornelia voor het eerst haar ogen open en bekeek de wereld. Net als van Arie weten wij van haar niet wanneer ze is overleden.

Het tiende kind van Dingeman en Johanna was weer een meisje. Ze werd in 1888 als Cornelia ingeschreven en overleed als zij nog maar een half jaar oud is. Acht maanden later ligt Johanna opnieuw in het kraambed en brengt zij een dochter ter wereld die wederom Cornelia wordt genoemd. Dit kind is ruim twee jaren oud als ook zij vroegtijdig overlijdt.

Van Adrianus is de geboortedatum 18 juli 1891 genoteerd, hij overlijd twaalf dagen na de geboorte. De laatst geboren zoon is Cornelis. Ook dit kind, dat in 1893 is geboren sterft voor de eerste verjaardag.

 

Johanna Heijstek–Strik is zestig jaar geworden als zij op 6 augustus 1912 in Almkerk haar ogen voorgoed sluit. Mogelijk heeft ze in haar laatste dagen teruggedacht aan haar leven vol verdriet. Zij bracht dertien keer een kind ter wereld. Nu aan het einde van haar aanwezigheid op onze aardbol kan zij slechts met smart vaststellen dat veel van haar kinderen te jong zijn gestorven. Van zoon Jan weten wij dat hij 46 jaar oud is geworden, de overlijdensdata van Arie en Geertruida Cornelia zijn ons nog onbekend. Van de overige negen kinderen is vastgesteld dat geen van hen ouder dan drie jaar is geworden. Het zal je als moeder maar overkomen; in een periode van zeventien jaar ben je 117 maanden zwanger en heb je de meeste van de daaruit voortgekomen kinderen overleefd.

In de negentiende eeuw was het geen vanzelfsprekendheid dat kinderen volwassen werden. De zuigelingensterfte was in de tijd die hier aan de orde is, erg hoog. In veel steden en dorpen stierf 20 tot 25% van de ter wereld gekomen baby’s. Belangrijkste oorzaken waren vervuilde lucht, verwaarlozing, onjuiste voeding en “engeltjesmakerij”: het opzettelijk laten sterven van zuigelingen om de kleine verzekeringssom te innen. Vooral gezinnen van minder gegoeden werden getroffen. Kinderen werden zelden gewassen, kwamen nauwelijks buiten en werden te dik ingepakt. Borstvoeding was een zeldzaamheid; de baby’s kregen ongesteriliseerde en met water aangelengde koemelk van vaak dubieuze kwaliteit. Om huilende kinderen in slaap te krijgen, gebruikte men onder meer brandewijn. Of dat ook opgaat voor het gezin Heijstek-Strik laat zich niet achterhalen.

 

Niets menselijks is mij vreemd. Als ik nadenk over het verdriet dat beide ouders hebben doormaakt, lopen nu nog rillingen over de rug.

 

 

Nawoord.

Toen ik de ouders van Dingeman Heijstek natrok, verraste mij de familienaam “Verschoor“ van zijn moeder. Die is gelijk aan de meisjesnaam van mijn overleden moeder. Het was mij al bekend dat de roots van de Heijstek familie en die van de Verschoor familie geografisch niet ver uit elkaar liggen. Zouden er crossing links te vinden zijn? Nieuwsgierigheid was geboren, nader onderzoek werd een opdracht aan mijzelf. Over wat ik daarbij ben tegengekomen ga ik u in een volgende publicatie informeren.

Fwh

 

Klik hier voor alle aktes

 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen