Dankzij veel en geduldig onderzoek in oude archiefstukken, heeft de Heijstek Familiestichting een bestand kunnen samenstellen waarin meer dan 12.000 personen voorkomen. Van deze personen zijn relevante data teruggevonden en ingevoerd in een database. Het is allemaal terug te vinden in het Familiebestand op de website www.heijstekfamilie.nl. Enige voorbeelden: Arien Cornelissen Heijstek ging in 1639 in Haaften in ondertrouw met Ariken Hendrickx en in het jaar 1680 werden meerdere Heijstekken in de echt met hun partner verbonden. Ook weten wij nu dat Maria Conrarts Heijsteckx op de 12e januari 1698 in Budel trouwde met Joannes Bartholomei Croesen.

Voor allen geldt het dat het kerkelijke huwelijken betreft. Hun namen komen voor in de zogenoemde Kerckboeken. Van veel van deze personen zijn slechts de voornamen vastgelegd. Soms aangevuld met een patroniem. In voornoemde gevallen vergt het aanvullend onderzoek in andere documenten of protocollen om “te bewijzen” dat het, zoals in ons geval, om een Heijstek gaat.

 Kerkelijk huwelijk

Het huwelijk en hoe we daar precies over denken is in de loop van de geschiedenis nogal eens veranderd. In 1611 was in het Eeuwig Edict reeds vastgelegd dat doopsels, huwelijken en begrafenissen in de Zuidelijke Nederlanden verplicht werden geregistreerd. Dit gebeurde door de kerk en de wijze waarop dit gebeurde verschilde van plaats tot plaats.

Voor 1611, met name in 1563, bepaalde het concilie van Trente dat een huwelijk moest worden gesloten tijdens een openbare plechtigheid in een kerk en wel ten overstaan van een priester en getuigen. Vooraf moest drie keer een afkondiging zijn gedaan om mensen in de gelegenheid te stellen bezwaar aan te tekenen. Achteraf moest de echtverbintenis worden vastgelegd in een huwelijksregister. Zo ontstond een registratie waarmee men een einde wilde maken aan zaken als geheime huwelijken en polygamie. In de beginperiode werd de regel om huwelijken (en dopen) te registreren echter nog niet consequent toegepast. Later ging men ook over tot het registreren van begrafenissen, in eerste aanleg vooral met de bedoeling om als kasboek te fungeren voor de opbrengsten die werden verkregen uit de begraafkosten.

Tijdens de reformatie moest de katholieke kerk in de Noordelijke Nederlanden veelal plaats maken voor de gereformeerde kerk. Deze kerk nam het registratiesysteem over en voegde lidmatenregisters toe. Naast de Staatskerk die vanaf de Synode van Dordrecht (1618) de streng Calvinistische leer koos, werden andere kerken min of meer oogluikend (tegen een betaling van een boete …) toegestaan. In de katholieke schuilkerken mochten kinderen worden gedoopt, maar het huwelijk was alleen rechtsgeldig als dit voor een dominee van de gereformeerde (Nederduitse) kerk of voor het gerecht plaatsvond.

De tegenwoordige Nederlands Hervormde gemeente van Budel en Gastel (NB) is in het bezit van een historisch “KerckBoek” van de voormalige gereformeerde gemeente van Budel. In dat boek is het eerder genoemde huwelijk van Maria en Joannes terug te lezen.

Burgerlijke Stand

Na de Franse Revolutie, maar nog voor het regime van Napoleon in 1799 begon, werd bij de Franse wet van september 1792 de Burgerlijke Stand (BS) vastgelegd. Na de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden door Frankrijk, werd in Nederland in 1811 de burgerlijke stand ingevoerd. Uitzondering daarop is de gemeente Vlissingen waar de BS al op 1 april 1808 zijn intrede deed. In Zeeuws-Vlaanderen en de delen van Limburg die al in 1795 door de Fransen geannexeerd werden, werd de burgerlijke stand in 1796 ingevoerd. De feitelijke invoering verschilt dus van plaats tot plaats. Zo werden de eerste huwelijksaktes in Amsterdam opgemaakt op 3 maart 1811. De overlijdens- en geboorteaktes beginnen daar op 23 juli van datzelfde jaar..

Het huwelijk van Josina Heijstek en Pieter de Regt werd in Kortgene op de tiende augustus 1813 gesloten. Zij zijn daarmee het eerste Burgerlijke Stand huwelijk in de Heijstek stamboom.

Trouwakte Josina Heijstek & Pieter de Regt

De bordjes verhangen

Het jaar 1563. Toen was is er in de Nederlanden al lang geen sprake meer van een eensgezinde katholieke gemeenschap. Keizer Karel V en koning Filips II lukten het maar niet om de ‘ketterij’ te bedwingen. Wie de lutherse, doopsgezinde of calvinistische beginselen waren toegedaan, stapte natuurlijk liever niet naar de pastoor voor een huwelijk. Het gevolg was dat er net als voorheen veel “geheime” huwelijken plaatsvinden.

In 1572 werden de bordjes in Delft verhangen. De parochiekerken kwamen in handen van de calvinisten. Nu werd de situatie omgekeerd. Slechts een kleine minderheid was overtuigd aanhanger van de nieuwe leer. De anderen stonden niet te springen om zich voor een huwelijk naar een dominee te begeven. En die predikanten stonden er ook niet op te wachten om iedereen, ook niet-gemeenteleden, in de echt te verbinden. In 1575 nam het stadsbestuur van Delft een radicaal besluit. Iedereen die wilde gaan trouwen, kon zich op zaterdagmiddag melden in het stadhuis om in “ondertrouw” te gaan. Als er na drie afkondigingen geen bezwaar was aangetekend, kon het huwelijk worden gesloten, naar keuze van het bruidspaar in de kerk of op het stadhuis.

“Geeft daerop malcanderen de rechterhant.” Zo besluit het Delftse “Formulier van trouwen” dat aldaar in 1575 werd gebruikt. Op dat moment was het volstrekt nieuw dat de burgerlijke overheid zich met zoiets persoonlijks als het huwelijk bemoeide. Met enige voorzichtigheid stellen we nu dat het burgerlijk huwelijk in Delft werd uitgevonden!

In Delft hebben nooit veel naamgenoten gewoond. Bekend is dat Anthoni Heijstek daar in 1758 werd ingeschreven als lid van de Hervormde gemeente. Na een verhuizing trouwde hij in Amsterdam.

In de loop der tijd zijn er slechts vijf “Heijstek” huwelijken in Delft gesloten waarvan vier in de 20e eeuw. Deze zijn op het stadhuis gesloten en in de BS aldaar geregistreerd. Eerder, en wel in het jaar 1769, trouwde Anna Liessen in Delft met Gerrit Schotting. Via hun dochter zijn zij verbonden met de Heijstek-familie. Dit echtpaar trouwde in de Oude Kerk in Delft. Ook op hun was het mooie “Formulier van trouwen” niet van toepassing.

Registatie Delftse huwelijk tussen Gerrit Schotting en Anna Liessen