Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

559970
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
433
665
4782
94889
14508
27352
559970

Your IP: 54.221.75.115
2018-11-17 14:58

De IJ, een bijzondere (Nederlandse) letter

 

Het zal onze trouwe lezers bekend zijn dat onze achternaam al vele eeuwen wordt gevoerd. De eerste (bekende) vermeldingen

dateren uit 1433 als de naam Heysteck voorkomt in akten van grondtransacties. In de loop der eeuwen zagen we meerdere varianten op de schrijfwijze. Kijken we naar de omslag van ons toenmalig familieblad BIJ UITSTEK dan zien we al negen van deze varianten, maar het zou best kunnen dat er nog wel meer waren. De meest voorkomende, zeker in de laatste eeuwen was Heijstek, dus met de bijzondere letter ij. Diverse malen zorgden ambtelijke verschrijvingen voor grote verwarring, zo kwam het voor dat de e voor de eij werd weggelaten en sindsdien heten enkele takken Hijstek. In andere gevallen werd van de letter ij de j weggelaten en schrijven die takken hun naam als Heistek. Dan zijn er nog waar van de ij een y werd gemaakt en gaan die takken verder door het leven als Heystek.

 

 

Een unieke letter

In alle gevallen van een verandering van de schrijfwijze was de letter ij de “boosdoener”. Deze letter is uniek voor de Nederlandse taal en komt dan ook in geen enkele andere taal voor. Dit laatste blijkt duidelijk bij de namen van geëmigreerde naamgenoten, hun namen worden in hun nieuwe thuisland geschreven met een y oftewel in Zuid-Afrika, de Verenigde Staten, Canada, Australië of waar ook ter wereld heten zij Heystek of Hystek. Niets verwarring over een lange ij of korte ei, zoals het vroeger op school werd aangeduid. Maar ook dichter bij huis en in een land waar het Nederlands een van de voertalen is en men de letter ij dus wel degelijk kent, kijkt men anders aan tegen onze letter ij. Bij een quiz op de Belgische televisie dacht ik het antwoord te weten, maar het totaal aantal gevraagde letters klopte niet. Het bleek dat de Belgen de ij als twee letters tellen, de i en de j. Maar wacht even, terwijl deze letters door mij op het toetsenbord worden aangeslagen, stel ik vast dat het hierop twee letters zijn, mijn toetsenbord kent geen toets met de ij. Wel herinner ik me plotsklaps dat mijn vroegere doodgewone schrijfmachine wel een speciale ij-toets had. Inderdaad, het is een bijzondere en unieke letter!

 

De oorsprong

De oorsprong van deze bijzondere letter is gelegen in het feit dat ooit in vroeger tijden achter de eerste i nog een tweede werd gezet. Deze tweede i werd later, zeer waarschijnlijk om redenen van grafische duidelijkheid van een “staart” voorzien. Aanvankelijk werd met het teken ij de klank aangeduid, in oude teksten leest men bijvoorbeeld over politijcq, trafijk en muzijkant. Vanaf de zeventiende eeuw heeft de ij de waarde die zij momenteel nog heeft. Vroeger werd op school het alfabet geleerd aan de hand van het meer dan bekende leesplankje van aap, noot, mies. Bij Gijs is duidelijk de letter ij te zien, maar er zijn meer samenstellingen op het plankje te zien, zoals ie, eu, ei, oe, ui en men zou zich de vraag kunnen stellen waarom niemand in Nederland ooit op de gedachte is gekomen om ook voor die tweeklanken een afzonderlijke positie op te eisen.

 

 

Waar in het alfabet

Zou men U vragen waar de letter ij in ons alfabet staat dan zullen de meesten naar alle waarschijnlijkheid antwoorden: achter de x, want zo hebben we het toch op school geleerd, a,b,c……..x,ij,z. Maar helaas, dit antwoord is niet juist. In het woordenboek der Nederlandse Taal staat de ij bij de letter i, tussen ih en ik. Hier beschouwt men de letter ij als een samenvoeging van de i en de j.  Hoe anders is dat weer in sommige encyclopedieën en in alle telefoonboeken in Nederland (maar niet in België!!). Hier staat de ij helemaal achter in het alfabet, na de letter x. Tevens worden de ij en de y op één hoop gegooid, maar dat is een feitelijke onjuistheid. De y is de Latijnse weergave van de Griekse letter ypsilon, ook wel i-grec of Griekse ei genoemd, een letter die juist wel in alle talen voorkomt. Dat de ij en y bij elkaar staan is toch wel handig bij een afwijkende spelling van de achternaam. Heijstek en Heystek zijn gemakkelijker te vinden zonder dat men de juiste schrijfwijze kent. Heistek daarentegen staat wel weer apart in de telefoonboeken, maar in de woordenboeken zouden Heistek en Heijstek dicht bij elkaar staan en Heystek weer niet. Kunt U het nog volgen? Hopelijk wel, maar ik schreef het al, het is en blijft een bijzondere letter.

 

Een alfabet van 26 of 27 letters

Het Nederlandse alfabet, dat ook voor België geldt, telt 26 letters. Degenen die de ij inderdaad als één letter zien, willen hem tussen de x en de z zien, maar nooit slagen zij erin duidelijk te maken wat dan met de y moet gebeuren. Die letter is ook nodig, hij wordt onder andere gebruikt als variabele in de wiskunde maar ook om woorden van Griekse herkomst te schrijven, bijvoorbeeld het woord systeem. Er zijn er die zeggen dat er 27 letters moeten zijn, maar weten niet of het dan x y ij z is of x ij y z.

 

Geen invloed op de uitspraak

Overigens hebben wij nog geluk dat het de tweede letter van onze naam betreft, dat heeft geen invloed op de uitspraak. Hoe anders is dat bij mijn echtgenote, haar meisjesnaam is van IJperen. Sommige takken hebben geen puntjes op de ij en dan wordt de naam uitgesproken als van Ieperen, maar staan er wel puntjes op de ij dan noemen zij zich van Eiperen. Voor mij blijft dat een vreemde zaak, alle takken hebben hun oorsprong in de Belgische plaats Ieper, een plaats die nooit ofte nimmer zal worden betiteld als Eiper.

 

Mijn familie Heistek of Heijstek

Het voorgaande is uiteraard geen groot probleem, maar soms best verwarrend. Hedentendage weet mijn familie niet anders dan dat onze tak met ei wordt geschreven, maar tot twee generaties terug was dat nog Heijstek. Er zijn gevallen bekend dat op de voordeur Heistek stond en op de achterdeur Heijstek. Mijn vader Maarten Johannes en diens broer Willem waren echt ingeschreven als Heistek, maar op 30 april 1917 kregen zij van hun vader een boek cadeau. Op de titelpagina schreven zij vol trots hun naam, maar de achternaam schreven zij met ij dan wel y. Over verwarring gesproken!

 

 

 

 
 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen